گزارش از: مهدي ابراهيم پور
تالابهاي بين‌المللي شهرستان گنبدكاووس با چشم اندازهاي زيباي گردشگري از جمله نقاط بسيار ديدني و جذاب مناطق كويري شمال اين شهرستان است.
اين تالاب‌ها شامل "آلاگل"، "آلماگل" و "آجي گل" كه هر يك از آنها در قسمتي از اين منطقه مرزي در بخش مرزي داشلي برون قرار دارد.
تالاب بين‌المللي "آلماگل" كه در شمال روستاي " تنگلي" در نزديكي بازار مرزي اينچه برون و با فاصله بسيار كمي از مرز ايران و تركمنستان قرار گرفته است.
اين تالاب داراي ‪ ۲۰۷‬هكتار مساحت و عمق آن در بيشتر نقاط يك تا ‪ ۱/۵‬متر و حداكثر آن به سه متر است.
حاشيه اين تالاب را پوشش " ني " فرا گرفته است و ضلع جنوبي و مسير كانال ورودي آب به تالاب، جنگل‌هاي " گز" پوشانده است و آب ان نيز به خاطر نزديكي با رودخانه اترك، شيرين است.
تالاب "آجي گل"، يكي ديگر از تالاب‌هاي اين بخش مرزي است. مساحت اين تالاب بالغ بر ‪ ۳۵۰‬هكتار مي‌باشد كه در بالادست آن درياچه بسيار زيبا با مساحت يكصد هكتار به نام درياچه "نمك" قرار دارد.
اين تالاب زبيا از دو بخش تشكيل شده است كه قسمت غربي آن تا حدودي عميق مي‌باشد و عمق آن در بيشتر نقاط يك تا ‪ ۱/۵‬متر و حداكثر سه متر است.
قسمت شرقي تالاب آجي گل، ني زار پوشانده است كه از بخش غربي جدا مي‌شود.
آب اين تالاب نيز از طريق رودخانه اترك تامين مي‌شود.
تالاب آلاگل، در شرق جاده "اينچه‌برون - آق قلا" قرار دارد و مساحت آن در زمان پرآبي به دو هزار و ‪ ۵۰۰‬هكتار مي‌رسد.
آب اين تالاب همانند ساير تالابهاي اين منطقه از رودخانه " اترك" و زهكش- هاي طبيعي و نهرهاي شور به نام‌هاي " سامان" و " شورجه" تامين مي‌شود.
برخي از محيط پيرامون تالاب آلاگل با پوشش "ني و جگن" و درختچه‌هاي "گز" پوشانده است.
سطح آب اين تالاب در نوسان مي‌باشد و ميزان ورودي آب به تالاب به آب رودخانه اترك بستگي دارد.
اين تالاب‌ها، هرسال در فصل مهاجرت، پذيراي پرندگان زيادي از مناطق سرد سيبري شامل انواع قو، فلامينگو، اردك، پرستوي دريايي، چنگر، غاز، سليم، كاكايي، باتلان، آبچليك و.. براي زمستان گذراني است.
اين تالابها از نظر خاستگاه حيات وحش و حوزه گياهان آبزي داراي اهميت و زيستگاه مناسب براي پرندگان، آبزيان ،دوزيستان ، خزندگان ، صدفها و پستانداران است.
اين سه تالاب بين‌المللي كه در شمال گنبدكاووس قرار گرفته‌اند با ‪ ۳‬هزار و ‪ ۲۷‬هكتار وسعت، محل زمستان گذراني پرندگان آبزي و كنارآبزي كه از شمال سيبري به اين تالابها مهاجرت مي‌كنند و نيز زيستگاه برخي پرندگان بومي بشمار مي‌رود.
براي رسيدن به اين تالابهاي با ارزش بايستي مسير ‪ ۸۰‬كيلومتري شهر گنبدكاووس را تا بخش مرزي داشلي برون در شمال اين شهرستان طي كرد كه در اين مسير مي‌توان از طبيعت بسيار زيباي شقايق‌ها و گندمزارها در فصل رويش، زندگي شتران در طبيعت كويري منطقه مشاهده كرد.
مسافران نوروزي با حضور و استراحت در اين تالابها مي‌توانند پرندگان مهاجر در اين تالابها را مشاهده كنند.
رييس اداره محيط زيست شهرستان گنبدكاووس در خصوص اهميت اين تالابها به خبرنگارايرنا، گفت: تالابها مكان مناسبي براي تحقيق، مطالعه و پژوهش در اصول بنيادين بيولوژيكي و اكولوژيكي مثل جريان انرژي، چرخه بيوژئوشيميايي ، بيولوژي جمعيت و ساختار جوامع مي‌باشند.
"غلامرضا كريمي" افزود: تالابها، كانون تخصصي‌ترين مطالعات‌اند كه به طور مستقيم به ارزشها وعملكردهاي ذاتي و لاينفك تالاب، نظير حذف آلاينده‌ها، تهيه و تدارك زيستگاه و تضعيف سيلات‌ها مربوط مي‌باشند.
وي، تالابها را يكي از مهمترين منابع غذايي حيات وحش و حتي بشر دانست و گفت: تالابها، زيستگاه مناسب پرندگان ، آبزيان ، دوزيستان، خزندگان، صدفها ، پستانداران، گياهان آبزي و كنارآبزي مي‌باشند.
اين كارشناس محيط زيست افزود: در رده بندي جانوران و گياهان تقريبا از اكثر خانواده‌هاي جانوري و گياهي يك يا چند گونه وابستگي مستقيم به بوم- سازان تالاب براي ادامه حيات دارند و از طرف ديگر تالابها زيستگاه حدود يك دوم گونه گياهي و جانوري در خطر تالابها نادر مي‌باشند.
رييس محيط زيست شهرستان گنبدكاووس تاكيد كرد: بدون وجود تالابها امكان بقاي بسياري از موجودات آبزي وجود نخواهد داشت و نقش اساسي در حفظ بقاي پرندگان آبزي و كنار ابزي و علاوه بر اين پرندگان خشكي زي نيز از اين تالابها به عنوان پناهگاه استفاده مي‌كنند.
وي افزود: همچنين بسياري از پرندگان نادر ودر خطر انقراض جهان نيز در تالابها زندگي مي‌كنند و در ايران نيز از ‪ ۲۰‬گونه پرنده در خطر انقراض شش گونه ان ابزي هستند كه در تالابها زندگي مي‌كنند.
كريمي با بيان اينكه نقش تالابها را نمي‌توان در كنترل سيلابها در زمان بارندگي ناديده گرفت ، گفت: تالابها به خاطر ذخيرگاه مناسب براي كاهش جريانات آبي رودخانه‌هاي بالادست و پايين دست و همچنين گودي تالاب سبب مي‌شود تا آب تالابها به تدريج تصفيه و تخليه شود كه اين عمل در كاهش قدرت تخريب سيلاب در پايين دست رودخانه نقش موثري دارد.
سرپرست ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري شهرستان گنبدكاووس نيز در خصوص اين تالابها ، گفت: تالابها به عنوان زيستگاه آبي براي پرندگان مهاجر آبزي ، كنارآبزي و انواع ماهيان و همچنين به سبب دارا بودن پوشش گياهي و جانوري متنوع و متعدد يكي از مراكز تفريحي و گردشگري محسوب مي‌شود.
"قدرت شاكري" افزود: تالابهاي آلماگل، آلاگل و آجي گل به سبب واقع شدن در محدوده صحرا و برخورداري از گونه‌هاي گياهي و جانوري متنوع، موقعيت ويژه‌اي را جهت بازديد گردشگران و مسافران ايجاد كرده است.
وي گفت: به همين خاطر تلاش شده تا امكانات لازم براي استراحت گردشگران نظير آلاچيق ، سرويس بهداشتي ، آب آشاميدني ، نمازخانه و ... فراهم شود.
شهرستان ‪ ۲۹۰‬هزار نفري گنبدكاووس در شرق استان گلستان قرار دارد.